Gümüşhane’nin Tekke beldesi nüfusuna kayıtlı olan Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (MAKÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Onur Yayla, Karadeniz Bölgesi’ndeki kütle hareketleri ve doğal oluşumlar üzerine yürüttüğü kapsamlı araştırmalarını bir eserde topladı.
Dr. Onur Yayla’nın doktora tezine dayanan “Heyelanların Ardında Kalan Göller: Karadeniz Bölgesi’nden Seçilmiş Heyelan Set Gölleri” başlıklı çalışması, Akademisyen Yayınevi etiketiyle okurla buluştu.
Okuyucuyla buluşan 271 sayfalık eser, Karadeniz Bölgesi’ndeki seçilmiş heyelan set göllerinin oluşum süreçlerini, jeomorfolojik gelişimini ve çevrelerinde görülebilecek afet risklerini bilimsel veriler ışığında ele aldı.
Karadeniz’deki Sekiz Göl İncelendi
Çalışmada Bolu’dan Artvin’e kadar uzanan geniş bir coğrafyada bulunan sekiz heyelan set gölü incelendi. Göllerin oluşum ve gelişim özellikleri; arazi araştırmaları, bilimsel gözlemler, Coğrafi Bilgi Sistemleri ve farklı ölçüm yöntemlerinden elde edilen verilerle değerlendirildi.
Heyelan set göllerinin, hareket eden toprak veya kaya kütlesinin akarsu vadisinin önünü kapatması sonucunda meydana geldiği aktarıldı. Herhangi bir mühendislik hesabına dayanmadan oluşan bu yapılar, doğanın kendi süreçleriyle meydana gelen “doğal barajlar” olarak tanımlandı.
Kitapta bu göllerin yapay barajlardan farklı olarak çevresel koşullara ve jeomorfolojik süreçlere bağlı biçimde değişebildiğine dikkat çekildi. Setin dayanıklılığı, gölde biriken su miktarı ve çevredeki insan faaliyetlerinin olası taşkın veya set bozulması bakımından önem taşıdığı kaydedildi.
Uzungöl, Sera ve Zinav’a Özel Dikkat
Araştırmada incelenen göller arasında Tokat’ın Reşadiye ilçesindeki Zinav Gölü ile Trabzon’daki Sera Gölü ve Uzungöl öne çıktı. Eserde bu üç göl, yakın çevrelerindeki yoğun insan faaliyetleri ile risk ve tehdit oluşturabilecek dinamikler bakımından en kritik örnekler arasında gösterildi.
Heyelan setlerinin üzerinde veya yakınında gerçekleştirilen yol, yapılaşma, dolgu ve akarsu yatağı düzenlemesi gibi insan kaynaklı müdahalelerin doğal sistemin işleyişini değiştirebileceği belirtildi. Plansız uygulamaların setlerin kararlılığını ve göllerin taşkın oluşturma potansiyelini olumsuz etkileyebileceği değerlendirmesine yer verildi.
İnsan Eliyle Yapılan Müdahaleler Taşkın Riskini Artırıyor
Heyelan setlerinin kararlılığı ve göllerin taşkın oluşturma ihtimallerine dair değerlendirmelerde bulunan Dr. Onur Yayla, göl çevresindeki müdahalelere ilişkin şu bilgileri aktardı: “Heyelan setleri üzerinde veya yakın çevresinde gerçekleştirilen yol, yapılaşma, dolgu ve akarsu yatağı düzenlemesi gibi antropojenik müdahaleler, doğal sistemin işleyişini bozmaktadır. Plansız şekilde hayata geçirilen her bir uygulama, setlerin kararlılığını zedeleyerek göllerin taşkın oluşturma riskini olumsuz yönde etkilemektedir.”
Çalışmanın bilim dünyasına ve bölgeye katkı sağlamasını temenni eden Dr. Yayla, akademik süreçteki desteklerinden ötürü tez danışmanı Prof. Dr. Yıldırım Atayeter ile tez izleme komitesi üyeleri Prof. Dr. Adnan Pınar, Prof. Dr. Gülcan Sarp ve Prof. Dr. Serhat Dağ’a teşekkürlerini sundu.
Dr. Öğr. Üyesi Onur Yayla Kimdir?
İlkokul ve ortaokul öğrenimini doğduğu Tekke beldesinde, lise eğitimini ise Gümüşhane Lisesi’nde tamamlayan Onur Yayla; lisans eğitimini Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi’nde, yüksek lisansını Karadeniz Teknik Üniversitesi’nde (KTÜ) tamamladı. Doktora derecesini “Heyelan Set Gölleri” başlıklı teziyle Süleyman Demirel Üniversitesi’nden alan Yayla; 2017 yılından itibaren akademisyen olarak görev yaptığı Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi’nde 2024 yılı itibarıyla Doktor Öğretim Üyesi kadrosunda bilimsel çalışmalarını sürdürmektedir. Yayla, evli ve iki çocuk babasıdır.
